Duygusal Yeme: Açlık Değil, Duygunun Konuştuğu Anlar
- İrem YALÇIN KESKİN
- 2 Şub
- 2 dakikada okunur
“Tok olduğumu biliyorum ama yine de yemek istiyorum.”“Yemekten sonra pişman oluyorum ama o an duramıyorum.”
Bu cümleleri kuran birçok kişi, yaşadığını irade eksikliği ya da kontrolsüzlük olarak tanımlar. Oysa duygusal yeme, çoğu zaman açlıkla değil, düzenlenemeyen duygularla ilişkilidir.
Bu yazıda duygusal yemenin ne olduğunu, neden ortaya çıktığını ve neden sadece diyetle çözülmediğini psikolojik bir çerçevede ele alacağız.
Duygusal Yeme Nedir?
Duygusal yeme, bedenin fiziksel bir enerji ihtiyacı olmadığı halde, kişinin yemek yemeyi duygusal bir rahatlama aracı olarak kullanmasıdır.
Fiziksel açlıkta:
Açlık yavaş yavaş artar
Birçok yiyecek doyurucu olabilir
Doyduktan sonra yemek doğal olarak biter
Duygusal yemede ise:
İstek aniden ortaya çıkar
Genellikle belirli yiyeceklere yönelim vardır
Yeme, doygunlukla değil duyguyla ilişkilidir
Sonrasında suçluluk, utanç ya da kendine kızma görülür
Bu nedenle kişi, “aslında aç değildim” dediği halde yeme davranışını durdurmakta zorlanır.
Duygusal Yeme Neden Ortaya Çıkar?
Duygusal yeme tek bir nedene dayanmaz. Çoğu zaman birden fazla psikolojik süreç birlikte işler.
1. Bastırılan Duygular
Öfke, üzüntü, yalnızlık, hayal kırıklığı gibi duygular fark edilmediğinde ya da ifade edilmediğinde, beden bu yükü taşımaya çalışır. Yemek, bu duyguları kısa süreliğine bastıran bir araç haline gelebilir.
2. Duygusal Regülasyon Güçlüğü
Kişi, zor duygularla baş etme yollarını yeterince geliştirememiş olabilir. Yemek, sakinleşmenin en hızlı ve öğrenilmiş yollarından biri olarak devreye girer.
3. Öğrenilmiş Sakinleşme Biçimleri
Çocuklukta yemekle teselli edilmek, ödüllendirilmek ya da yatıştırılmak; ilerleyen yıllarda duygularla baş ederken yeme davranışını ön plana çıkarabilir.
4. Gün İçinde Sürekli Kendini Tutmak
Gün boyunca güçlü olmak, idare etmek, “problem çıkarmamak” zorunda hisseden kişilerde, akşam saatlerinde kontrolün dağılması sık görülür. Duygusal yeme bu noktada bir boşalma alanı haline gelir.
Duygusal Yeme Döngüsü
Duygusal yeme çoğu zaman tekrar eden bir döngü şeklinde yaşanır:
Zor bir duygu ortaya çıkar
Yemekle rahatlama sağlanır
Kısa süreli iyi his
Ardından suçluluk ve pişmanlık
Kendini eleştirme
Duygusal yükün artması
Tekrar yeme isteği
Bu döngü güçlendikçe kişi kendini daha kontrolsüz hisseder.
Neden Sadece Diyetle Çözülmez?
Duygusal yeme bir yeme problemi gibi görünse de, temelde bir duygu düzenleme problemidir.Bu nedenle sadece diyet yapmak çoğu zaman yeterli olmaz.
Yasaklanan yiyecekler isteği artırır
Kontrol çabası, kontrol kaybına yol açabilir
Asıl ihtiyaç olan duygu ele alınmadığında davranış tekrar eder
Bu noktada sorun “ne yediğimiz” değil, neden yediğimizdir.
Duygusal Yeme ile Baş Etmede Neler Yardımcı Olabilir?
Açlık ve duygu arasındaki farkı fark etmeyi öğrenmek
Yeme isteği geldiğinde kısa bir duraklama yaratabilmek
“Şu an ne hissediyorum?” sorusunu sorabilmek
Yeme dışında sakinleşme yolları geliştirmek
Kendini suçlamak yerine anlamaya çalışmak
Bu beceriler zamanla ve pratikle gelişir; zorlanmak sürecin doğal bir parçasıdır.
Terapi Duygusal Yeme Sürecinde Nasıl Yardımcı Olur?
Psikoterapi, duygusal yemenin altında yatan süreçleri anlamaya alan açar.
Terapi sürecinde:
Yeme davranışının işlevi fark edilir
Bastırılan ya da tanımlanamayan duygularla temas kurulur
Bedensel sinyalleri ayırt etme becerisi gelişir
Suçluluk ve utanç duyguları çalışılır
Daha sağlıklı duygusal regülasyon yolları inşa edilir
Amaç, yeme davranışını zorla kontrol etmek değil; yemeye yüklenen işlevi dönüştürmektir.
Son Söz
Duygusal yeme bir zayıflık değil, bir baş etme biçimidir.Değişim, kendini eleştirmekle değil; bu davranışın ne anlatmaya çalıştığını anlamakla başlar.
Eğer yeme davranışınızın duygularınızla bağlantılı olduğunu düşünüyorsanız, bu süreci yalnız yürümek zorunda değilsiniz.
Yorumlar